Elektryk chciał zmienić historię. Przygotował zamach na Chruszczowa

Nikita Chruszczow przybył do Polski, aby świętować 15. rocznicę utworzenie Polski Ludowej. O wizycie przywódcy ZSRR media poinformowały 6 lipca. Wtedy właśnie 27-letni Stanisław Jaros rozpoczął planowanie zamachu. 

- Zamachowiec był prostym człowiekiem, który działał jeszcze w okresie podziemia. Nie powiedział nikomu o zamachu na Chruszczowa, dlatego też nikt nie mógł stwierdzić jak to się stało – wyjaśnia prof. UŚ dr hab. Zygmunt Woźniczka.

Jaros znał się doskonale na urządzeniach i instalacjach elektrycznych. Potrafił skonstruować je samemu. Podobnie było z ładunkami wybuchowymi. Wcześniej dokonał kilku mniejszych ataków. Wysadził między innymi: stację benzynową, koparkę czy też stację transformatorową. 

Przygotowanie zamachu

Dzień przed wizytą Chruszczowa przedstawiono mieszkańcom Zagłębia Dąbrowskiego plan i harmonogram przejazdu I sekretarza KC KPZR i jego polskiego odpowiednika Władysława Gomułki. Wówczas Stanisław Jaros obrał za cel ulicę Armii Czerwonej w Zagórzu. Dzisiaj to ul. Braci Mieroszewskich. Służby przeprowadziły inwigilację mieszkańców i zabezpieczyły całą trasę w ramach akcji „Pokój”. Nie przeszkodziło to jednak Jarosowi w zamontowaniu bomby.

- Dokonał tego zamachu za pomocą impulsu elektrycznego. Bomba była zawieszona na słupie i przez lornetkę patrzył kiedy podjedzie samochód. Nacisnął przycisk i wtedy zdetonował bombę zdalnie – dodaje profesor UŚ dr hab. Z. Woźniczka.

Przedwczesny wybuch

Ładunek eksplodował 15 lipca o godzinie 14:30. Godzinę później obok miejsca zdarzenia miała przejeżdżać kolumna pojazdów z Chruszczowem i Gomułką.

- Nie potrafił dokładnie ustalić, kiedy samochód z Chruszczowem przybędzie. Nie miał partnera, który pomógłby mu zidentyfikować konkretny pojazd – twierdzi profesor Woźniczka.

Siła wybuchu uszkodziła szyby w pobliskich budynkach oraz raniła jedną osobę. Władze PRL-u uznały, że nie będą informować społeczeństwa o zamachu. Zmobilizowano wszystkie służby w celu znalezienia sprawcy. Operacji tej nadano nazwę „Ukryty”. Do lutego 1961 roku przesłuchano ponad sześć tysięcy osób. Sprawca zamachu nie znalazł się w kręgu podejrzanych. 

Zatrzymanie Jarosa

Półtora roku później śledztwo zostało zawieszone. W tym czasie Stanisław Jaros zaplanował następny zamach. Jego nowym celem został I sekretarz KC PZPR Władysław Gomułka. Ten 3 grudnia 1961 roku odwiedził kopalnię Porąbka w Sosnowcu. Jaros wysadził podobny ładunek podczas przejazdu samochodu Gomułki, do którego I sekretarz ostatecznie nie wsiadł. 

Rozpoczęło się nowe śledztwo, które w końcu doprowadziło śledczych do Stanisława Jarosa.

- Został zatrzymany przez poszlaki po drugim, nieudanym zamachu. Przebywał w areszcie przy ulicy Mikołowskiej w Katowicach. Do celi przysłano mu agenta, który nakłaniał go do przyznania się. On wtedy pękł i przyznał się do winy. Został skazany na karę śmierci – wyjaśnia prof. UŚ dr hab. Zygmunt Woźniczka.

Stanisława Jarosa stracono 5 stycznia 1963 roku przez powieszenie. W tym samym procesie skazano na karę więzienia Józefa Lotko i Wacława Sandeckiego, których zamachowiec wskazał jako swoich współpracowników.

- To był majstersztyk. Prosty elektryk oszukał całą bezpiekę – komentuje profesor Woźniczka.