Porada prawna - skarga nadzwyczajna

Zasadniczo w polskim porządku prawnym pojawiają się dwa rodzaje środków odwoławczych – zwyczajne i nadzwyczajne. Upraszczając, te pierwsze mają na celu weryfikację prawidłowości wydanego orzeczenia i przysługują nam bez konieczności spełnienia wygórowanych wymagań (choć nie od każdego orzeczenia sądu wydanego w trakcie postępowania można się odwołać); nadzwyczajne środki zaskarżenia służą w określonych sytuacjach (jak sama nazwa wskazuje, uznanych za „nadzwyczajne”) i mogą być składane po spełnieniu wymienionych w przepisach przesłanek, najczęściej wyłącznie przez profesjonalnych prawników z uprawnieniami.

Przepisami, które weszły w życie w 2018 roku, oprócz dotychczasowych możliwości zaskarżenia wyroku wprowadzono skargę nadzwyczajną. Co w niej takiego nadzwyczajnego? Ano służy ona tylko i wyłącznie w przypadku, gdy już inne środki zaskarżenia nam nie przysługują (w tym te nadzwyczajne, dotychczas przewidziane przepisami). Stanowi więc ona kolejną, jeszcze jedną możliwość zakwestionowania prawomocnego, ostatecznego wyroku sądu, kiedy wszystkie inne środki nie spełniły swojej funkcji.

Poza wskazanym już na wstępie wymogiem, że orzeczenie sądu można zakwestionować wyłącznie „jeżeli jest to konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej”, trzeba spełnić co najmniej jeden z pozostałych warunków, którymi są sytuacja, gdy orzeczenie narusza zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji lub orzeczenie w sposób rażący narusza prawo przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub zachodzi oczywista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Oceną spełnienia tych warunków przed sądem i tak musi zająć się inny podmiot – tylko wybrane, wskazane w ustawie o Sądzie Najwyższym organy mają możliwość złożenia skargi nadzwyczajnej. W każdej sprawie może ją złożyć Prokuratur Generalny i Rzecznik Praw Obywatelskich – i jak wynika z doniesień medialnych, obie instytucje otrzymują tysiące wniosków o złożenie skarg nadzwyczajnych, jednak wyłącznie nieliczne z tych wniosków skutkują wniesieniem skarg do sądu.

Zwrócić należy uwagę, że tymczasowo (na okres trzech lat od wejścia w życie ustawy) stworzono możliwość wnoszenia skarg nadzwyczajnych od orzeczeń, które zapadły po 17 października 1997 roku (docelowo możliwość złożenia skargi nadzwyczajnej dotyczyć ma tylko orzeczeń najwyżej w ciągu pięciu lat od daty uprawomocnienia, a jeśli wniesiono skargę kasacyjną lub kasację – rok od daty ich rozpoznania; wyjątek stanowią kasacje na niekorzyść osób oskarżonych). To właśnie powoduje dużą ilość wniosków do Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Prokuratora Generalnego – wiele osób kwestionuje wyroki sprzed wielu lat.

Marek Grzesiak

Adwokat