Psychologia mocno stoi na stanowisku, że zabawa ma istotny i korzystny wpływ na rozwój człowieka. Jednocześnie zabawa stanowi pierwotną i charakterystyczną cechę zachowania każdej prawidłowo rozwijającej się jednostki. Badania nad właściwościami zabawy dla rozwoju człowieka prowadziło wielu wybitnych psychologów. Znacząca dla wiedzy, jaką teraz posiadamy w omawianym temacie jest praca neofreudysty Erika Eriksona. Uważa on, że: „dziecięca zabawa jest wczesną formą ludzkiej zdolności do radzenia sobie z doświadczeniem poprzez tworzenie sytuacji modelowych i do opanowania rzeczywistości poprzez eksperymentowanie i planowanie.” (Erikson, 1997)
Różnorodne właściwości zabawy
Zabawa może działać na jednostkę wielowymiarowo. Uaktywnia zachowania eksploracyjne dziecka, rozwijając jego ciekawość, kreatywność i przedsiębiorczość, ułatwiając mu przystosowanie się do otoczenia społecznego. Ponadto, jak zauważył szwajcarski psycholog Jean Piaget, zabawa jest przejawem procesu asymilacji, umożliwiającym dziecku włączenie zdobytej wiedzy na temat otaczającego świata, dopasowując ją do własnych doświadczeń i sposobu rozumienia reguł świata zewnętrznego. W ogólnym rozumieniu zabawa stwarza dziecku możliwości aktywności na poziomie wyższym, niż etap właściwy dla aktualnego wieku. Bardzo często to w zabawie dziecko wykonuje po raz pierwszy określoną czynność.
Zabawa źródłem przyjemności
Wielowymiarowe właściwości zabawy sprawiają, że może ona być jednocześnie źródłem przyjemności. Przyczynia się do wzrostu dobrego samopoczucia psychicznego i poprawy nastroju dziecka. Jest źródłem pozytywnych emocji oraz wyzwala poczucie nagrodzenia dla przejawiającego aktywność dziecka. Każda zabawa ma cechy wskazujące, że dziecko bawi się dla przyjemności, ale nie każda zabawa działa na pełny rozwój jednostki, gdyż zazwyczaj oddziałuje na poszczególne jego obszary.
Przykładowe zabawy tematyczne
Aby szerzej spojrzeć na korzyści rozwojowe płynące z zabaw dziecięcych warto skategoryzować zabawy, pod względem kierunku na odpowiedni obszar rozwojowy.
1. Zabawy ruchowe - stymulują rozwój sensoryczno-motoryczny, rozwijają koordynację ruchową, poprawiają kondycję fizyczną, korzystnie wpływają na zdrowie dziecka oraz poprawiają odporność jego organizmu.
Przykładowe zabawy ruchowe: tor przeszkód, zabawy z piłką, zabawy przy akompaniamencie.
2. Zabawy konstrukcyjne – stymulują rozwój poznawczy, szczególnie myślenie, wyobraźnię, pamięć, uwagę i kreatywność, a także umiejętności manualne.
Przykładowe zabawy konstrukcyjne: budowanie wieży z klocków, budowanie zamków z piasku, nawlekanie koralików, zabawy manualne z plasteliny, modeliny, ciasta.
3. Zabawy plastyczne – stymulują rozwój motoryczny, emocjonalny i społeczny dziecka; rozwijają wszystkie procesy poznawcze, a dodatkowo uczą samodzielności, skuteczności i pracowitości.
Przykładowe zabawy plastyczne: malowanie, kolorowanie, wyklejanie, rysownie, wydzieranie.
4. Zabawy dydaktyczne – stymulują przede wszystkim rozwój poznawczy i emocjonalny, a dodatkowo uspołeczniają, rozbudzają twórczość oraz motywują do podejmowania aktywności samodzielnej i zespołowej.
Przykładowe zabawy dydaktyczne: gry dydaktyczne, łamigłówki, zabawy stolikowe, układanki.
5. Zabawy tematyczne – stymulują przede wszystkim rozwój społeczny i poznawczy oraz kształtują umiejętności komunikacyjne dziecka; wyzwalają pozytywne emocje i ekspresję własną dziecka.
Przykładowe zabawy tematyczne: zabawy w kącikach tematycznych, teatrzyki, przedstawienia.
Literatura:
Birch, A. (2012). Psychologia rozwojowa w zarysie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Erikson, E. (1997). Dzieciństwo i społeczeństwo. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis.
Joanna Czerny – psycholog, pedagog www.joannaczerny.pl
powiązane artykuły:
