3 maja 1791 roku w Warszawie uchwalono dokument, który przeszedł do historii jako pierwsza konstytucja w Europie i druga na świecie – po amerykańskiej. To przełomowe dzieło Sejmu Czteroletniego miało uratować osłabioną i podzieloną Rzeczpospolitą przed całkowitym upadkiem.
W XVIII wieku Polska była coraz bardziej zależna od potężnych sąsiadów, zwłaszcza Rosji. Choć od dawna zdawano sobie sprawę, że państwo wymaga gruntownych reform, każda próba ich wdrożenia spotykała się z oporem – nie tylko z zewnątrz, ale i wewnątrz kraju. Mimo to zjednoczone siły reformatorskie podjęły odważną próbę naprawy ustroju.
W tajemnicy, pod kierunkiem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, Ignacego Potockiego i Hugo Kołłątaja, powstał projekt nowej konstytucji. Przyjęto go 3 maja 1791 r., w atmosferze napięcia i przy rosnącym sprzeciwie konserwatystów. Ostatecznie dokument został przeforsowany przez aklamację – bez głosowania, ale przy wyraźnym poparciu większości.
Konstytucja 3 Maja wprowadzała wiele nowoczesnych rozwiązań: znosiła liberum veto, ustanawiała trójpodział władzy, umacniała władzę wykonawczą, wprowadzała dziedziczność tronu i zwiększała rolę mieszczan. Chłopów uznano za część narodu, co – choć symboliczne – miało duże znaczenie społeczne. Władza królewska została ograniczona, ale państwo zyskało bardziej sprawny rząd.
Choć reformy przetrwały zaledwie rok – zniszczone przez zdradę targowiczan i interwencję rosyjską – ich znaczenie było ogromne. Konstytucja stała się symbolem dążeń do niepodległości, inspiracją dla kolejnych pokoleń i dowodem, że Polacy potrafili stworzyć nowoczesne państwo oparte na zasadach prawa, sprawiedliwości i odpowiedzialności obywatelskiej.
Wiadomości
29 października 2025
