4 grudnia w Rudzie Śląskiej to czas obchodów tradycyjnej Barbórki – święta górników i ich patronki, św. Barbary. W ramach uroczystości w mieście organizowane są akademie, a w kościołach rudzkich parafii odprawiane msze święte. Niezwykłą atmosferę tego dnia tworzą orkiestry górnicze, pielęgnujące ponad stuletnią tradycję.
4 grudnia górnicy rozpoczną swoje świętowanie modlitwą w cechowni KWK Ruda, a pół godziny później w pobliskim kościele w dzielnicy Bielszowice odbędzie się msza święta. Modlitwie i celebracji towarzyszyć będzie Orkiestra Dęta KWK Bielszowice, która po mszy świętej na placu przed kościołem zagra krótki koncert.
Także 4 grudnia o godz. 9:00 rozpocznie się msza święta w kościele pw. św. Wawrzyńca i św. Antoniego w dzielnicy Wirek. Podczas uroczystej mszy oraz bezpośrednio po niej przy kościele będzie można usłyszeć Orkiestrę Dętą KWK „Pokój”.
W Barbórkę uroczystości odbędą się także na terenie Ruchu Halemba. O godz. 10:15 rozpocznie się uroczystość na cechowni, natomiast o godz. 11:00 odbędzie się msza św. w kościele pw. Matki Boskiej Różańcowej w Halembie. Na 14 grudnia w hali MOSiR w Halembie zaplanowana została Centralna Akademia Barbórkowa Związku Zawodowego Górników w Polsce.
Działająca w Rudzie Śląskiej KWK „Ruda” jest największym tego typu zakładem w Polsce. Powstała 1 lipca 2016 roku z połączenia kopalń: „Bielszowice”, „Halemba-Wirek” oraz „Pokój”. Aktualnie, po przekazaniu Ruchu „Pokój” do Spółki Restrukturyzacji Kopalń, rudzki zakład ma dwa ruchy: „Bielszowice” i „Halemba”. Kopalnia „Bielszowice” powstała w 1895 roku. W 1976 roku, wraz z kopalnią „Zabrze” (wcześniej „Królowa Luiza” założona w 1791 roku), weszła w skład kopalni „Zabrze-Bielszowice”. W latach 1993-2003 zakład funkcjonował w ramach Rudzkiej Spółki Węglowej, od 1997 roku jako zakład jednoruchowy „Bielszowice”.
Kopalnia „Halemba” to pierwsza w Polsce kopalnia oddana do eksploatacji po II wojnie światowej. Jej budowę rozpoczęto już w 1943 roku, a 1 lipca 1957 roku, jako kopalnia dwupoziomowa, została przekazana do eksploatacji. Samodzielnie funkcjonowała do 26 lipca 2007 roku, kiedy to decyzją zarządu Kompanii Węglowej połączono KWK „Polska-Wirek” i KWK „Halemba” w dwuruchową kopalnię pod nazwą Oddział KWK „Halemba-Wirek”.
Na terenie Rudy Śląskiej działalność prowadzi również Spółka Restrukturyzacji Kopalń, której zadaniem jest: fizyczna likwidacja kopalń, usuwanie szkód górniczych, rekultywacja i rewitalizacja terenów pogórniczych oraz pompowanie wód dołowych. Zasięgiem działań obejmuje teren całego miasta poza obszarami zajętymi przez KWK „Ruda”.
Barbórka to przede wszystkim wspomnienie świętej Barbary z Nikomedii, patronki dobrej śmierci i trudnej pracy. Święta wywodziła się z pogańskiej rodziny z Heliopolis. Ojciec (Dioskuros) wysłał ją na naukę do Nikomedii, gdzie zetknęła się z chrześcijaństwem. Gdy Dioskuros dowiedział się, że Barbara została chrześcijanką, chciał ją zmusić do wyparcia się wiary. Gdy to nie poskutkowało została uwięziona w wieży, gdzie przed śmiercią miał objawić się jej anioł z kielichem i hostią. Ścięta mieczem prawdopodobnie około roku 305 w Nikomedii lub Heliopolis. Według legendy, święta Barbara, uciekając przed ojcem, schroniła się w skale, która się przed nią rozstąpiła. To właśnie do niej zwracają się górnicy z prośbą o opiekę i bezpieczne szychty.
Od 26 lat św. Barbara jest patronką Rudy Śląskiej. W 1996 r. Rada Miejska w Rudzie Śląskiej przyjęła uchwałę w sprawie „Wyrażenia woli ustanowienia św. Barbary patronką miasta Ruda Śląska”. Oficjalny dekret Stolicy Apostolskiej w tej sprawie został podpisany w 1998 r. Równolegle do zabiegów w Watykanie toczyły się dyskusje o nowej formie rudzkiego herbu, który przyjęto 27 kwietnia 1998 r. Jest w nim przedstawiona postać św. Barbary.
